Najstarsza huta szkła w Górach Słonnych

Dzięki historycznym poszukiwaniom prowadzonym przez znakomitego regionalistę Macieja Augustyna oraz mieszkańcom Zawadki odkryto prawdopodobnie najstarszą hutę szkła w Górach Słonnych i na Pogórzu Przemyskim. W dokumentach historycznych znaleziono zapis potwierdzający istnienie huty w 1663 roku, zaś poszukiwania terenowe pozwoliły odnaleźć odpady hutnicze (szlakę)  i ciekawy egzemplarz szkła aptekarskiego w postaci buteleczki.

Najstarsza huta szkła na Pogórzu Przemyskim?

Huta szkła w Hucie Brzuskiej wg mapy Miega

W XVIII i XIX wieku w okolicach Birczy funkcjonowało kilka hut szkła m.in. w:  Borownicy, Jasienicy Sufczyńskiej, Korzeńcu, Łodzince i Hucie Brzuskiej. Do ich obsługi sprowadzano robotników obeznanych w produkcji szkła, najczęściej "Mazurów" (czyli ludność polskojęzyczną) z bardziej zachodnich regionów Polski. Huta Brzuska może się poszczycić lokalizacją jednej z najstarszych hut szkła na Pogórzu Przemyskim. Według tradycji wyodrębniła się ona z Brzuski jako osada robotników pracujących w hucie na granicy wsi. Na mapie topograficznej Galicji z lat 1775-1783 (tzw. mapa Miega) miejscowość Huta Brzuska nosi nazwę Większa Huta, a w jej granicach pod Capową Górą zlokalizowana jest huta leśna (Waldhütter).

Jamna czy Grąziowa albo do dwóch razy sztuka

W opracowaniu p. Jadwigi Turczyńskiej "Historia wsi w latach 1511 – 1963 na podstawie literatury naukowej, pamiętników, wspomnień" przeczytałem niegdyś: Dotarł też do Jamny Górnej przemysł. Nad potokiem Mszaniec, przy granicy z Grąziową funkcjonowała założona pod koniec XIX wieku huta szkła, działająca do lat trzydziestych XX wieku. Po wojnie fundamenty zepchnięto spychaczem na brzeg potoku. W pobliżu stał młyn wodny i tartak parowy, należący do M. Segala, także właściciela huty szkła. Od końca XVIII do połowy XX wieku działał tartak wodny.

Huty szkła pod Birczą

Huty szkła (G.H.) w okolicach Birczy w połowie XIX wieku

 O produkcji i hutach szkła w Galicji rozpisywałem się prawie rok temu przy okazji huty szkła w Beniowej i nieco dawniej pisząc o Krościenku. Pisałem wówczas o dziewięciu hutach szklanych istniejących w zasięgu Lwowskiej Izby Handlowej w 1855 roku (Beniowa, Borownica, Jasienica, Korzeniec, Kubajówka, Łodzinka, Majdan Górny, Miłków, Sielce). Uwagę mą przykuło, że aż dwie położone były w okolicach Birczy, pora więc sprawdzić czy pozostały po nich jakieś ślady.

Szkło z Beniowej

Kolorowe, szklane bombki są dla nas tradycyjną ozdobą bożonarodzeniowego drzewka, chociaż w większości zdajemy sobie sprawę, że choinka to stosunkowo niedawny zwyczaj, przybyły z Niemiec. A jak jest ze szklanymi bombkami? Według legendy pomysł wykonania kolorowych bombek na choinkę jest również niemiecki i wyszedł od biednego hutnika dmuchacza szkła z miejscowości Lauscha.

Waldglas czyli leśne szkło

Średniowieczna huta szkła: u góry pozyskanie surowca, u doły produkcja szkła
źródło: The Travels of Sir John Mandeville

Wędrując po leśnych ostępach Bieszczadów Niskich  natknąłem się niegdyś w paśmie Oratyku na dziwną wychodnię skalną. Dziwną o tyle, że dużej szarej, piaskowcowej skałce towarzyszyła mniejsza biaława zbudowana z osypującego się, miękkiego jakby nie zestalonego piasku.