Uranowe łupki i atomowe Bieszczady

Współczesna radiometria łupków bitumicznych z Bezmiechowej - maks. 0,27 μSv/h czyli 27 µR/h 

Co jakiś czas w mediach powraca sensacyjna historia, że w czasach PRL planowano w Bieszczadach próbę bomby atomowej. W różnych wersjach tej opowieści pojawiają się odludne góry, tajne prace wojskowe i pomysł przeprowadzenia eksplozji gdzieś daleko od ciekawskich oczu. Brzmi to jak scenariusz filmu sensacyjnego – ale czy ta legenda ma jakiekolwiek oparcie w rzeczywistości? Okazuje się, że u jej podstaw leżą geologia i lasery.

Kaplica Wiktorów w Załużu

W 2025 roku odwiedziłem miejsce, które kusiło mnie odkąd Miejska Biblioteka Publiczna w Sanoku opublikowała w wersji cyfrowej kolekcję archiwalną rodziny Wiktorów z Wiatrowic herbu Brochwicz – jednego z najznamienitszych rodów Ziemi Sanockiej. 

Najstarsza huta szkła w Górach Słonnych

Dzięki historycznym poszukiwaniom prowadzonym przez znakomitego regionalistę Macieja Augustyna oraz mieszkańcom Zawadki odkryto prawdopodobnie najstarszą hutę szkła w Górach Słonnych i na Pogórzu Przemyskim. W dokumentach historycznych znaleziono zapis potwierdzający istnienie huty w 1663 roku, zaś poszukiwania terenowe pozwoliły odnaleźć odpady hutnicze (szlakę)  i ciekawy egzemplarz szkła aptekarskiego w postaci buteleczki.

Halofity salin tyrawskich

Owocostany turzycy niby-lisiej  Carex cuprina (fakultatywny halofit)

Zgodnie z poprzednią zapowiedzią w skwar południa wybrałem się obejrzeć roślinność przy słonych źródłach w Siemuszowej. Dno niewielkiego potoku w tym miejscu rozszerza się nieco, a roślinność o halofilnym charakterze zajmuje pas wzdłuż dna dolinki o wymiarach 5x10 m. Wyróżnia się wyraźnie wśród bujnej, zwartej i wysokiej roślinności wilgociolubnej otaczającej solnisko ze wszystkich stron.

Roślinność halofitowa z Siemuszowej

Dawna cerkiew Przemienienia Pańskiego w Siemuszowej, obecnie  kościół rzymskokatolicki 

Niedawno zmarły były dyrektor Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce, profesor Antoni Jodłowski w 1985 roku opublikował artykuł "Badania powierzchniowe w rejonie Gór Słonych koło Sanoka". Opisał w nim cztery słone źródła trzy z Tyrawy Solnej i jedno z Siemuszowej. O tej ostatniej profesor napisał: Siemuszowa - źródło słone usytuowane jest w dolinie małego strumyka bez nazwy, lewobrzeżnego dopływu Tyrawki, na łące ob. Bogdana Jaczyszyna. W miejscu tym dolina nieznacznie rozszerza się tworząc rodzaj kotliny z roślinnością halofitową i osuwiskami na zboczach, odsłaniającymi warstwy iłów i glin czwartorzędowych. Przy źródle widoczne są jeszcze resztki obudowy drewnianej, a samo miejsce nazywano dawniej "Soliskiem". Na sąsiednich polach nie stwierdzono wprawdzie śladów osadnictwa prahistorycznego ani wczesnośredniowiecznego, jednakże istnienia ich nie można całkowicie wykluczyć z uwagi na występowanie w okolicy dużej ilości pastwisk i łąk, uniemożliwiających przeprowadzenie szczegółowej penetracji terenu.

Historia solą przyprawiana

„Historia solą przyprawiana”
Przewodnik po gminie Sanok i Borysławiu

W latach 2021-2023 Gmina Sanok w partnerstwie z Radą Miasta Borysław zrealizowała projekt „Historia solą przyprawiana”. Przedsięwzięcie miało na celu przypomnienie dziedzictwa kulturowego i historii związanej z wydobyciem i produkcją soli.

Zapomniana naftowa kolebka Europy

W 2021 roku  ukazał się dwujęzyczny popularno-naukowy album "Zapomniana naftowa kolebka Europy". Jest to efekt projektu pod nazwą "Naftowa kolebka Europy - zapomniana historia Polski i Ukrainy", realizowanego przez samorządy polskiego Sanoka i ukraińskiego Borysławia. Autorami tekstów są: Łukasz Bajda, Taras Hryniewicz i Damian Nowak.

Wzloty i upadki tyrawskiej bani

Widok na Tyrawę Solną i Diablą Górę z wczesnośredniowiecznym grodziskiem

Nie tak dawno udało nam się zebrać sporo wiadomości o salinach na brzegu  Karpat w artykule „Ślady górnictwa i warzelnictwa solnego z czasów nowożytnych we wschodniej części Pogórza Przemyskiego”. W pracy tej nie podejmowaliśmy tematu Tyrawy Solnej ze względu na odmienność geograficzną i do pewnego stopnia historyczną. Niemniej jednak temat słonych źródeł i warzelni w tej wsi pojawiał się już na tym blogu kilkukrotnie. Do pełnego obrazu tego znanego od czasów prehistorycznych miejsca warzenia soli jeszcze daleko, więc dzisiaj przygarść dat i faktów. Spróbujemy też odpowiedzieć na pytanie czy jak mówi powszechny pogląd: Ostatnie żupy solne zostały zlikwidowane przez władze austriackie po wyczerpaniu się przemysłowych zasobów tych złóż.

Słonoluby w Tyrawie Solnej

Ochthebius (s.str.) caudatus FRIVALDSZKY, 1883 wg Jäch i in. 2019
3 - samiec, 4 - samica, skala po prawej stronie fotografii to 0,5 mm

Natknąłem się niedawno na artykuł o odkryciu nowego wodnego chrząszcza z rodziny Hydraenidae. Jest to grupa bardzo małych chrząszczy wodnych, występująca na całym świecie. Owady te mają około 0,8 do 3,3 mm długości. Imago przechowują powietrze na spodzie ciała, a także pod pokrywami, co pozwala im poruszać się pod wodą, chociaż nie potrafią aktywnie pływać. Opisano do tej pory około 1300 gatunków w 42 rodzajach. Artykuł na podstawie weryfikacji DNA ponownie opisuje żyjący w wodach słonych gatunek Ochthebius caudatus wyróżniony w XIX wieku. Co ciekawe tego halofilnego chrząszcza opisano z karpackich solanek w Rumunii, na Węgrzech i w naszej Tyrawie Solnej. Polskiej części odkrycia dokonał entomolog Dariusz Twardy. 

Krościenko - blizna po kościele

Krzyż ustawiony na pamiątkę dawnego kościoła w 2006 roku

Krościenko bywa nazywane wioska pięciu kultur. chociaż istotnie do dnia dzisiejszego zamieszkują ją przedstawiciele lub potomkowie kultur dwóch.

Połoninki oratyckie

Kiedy na bieszczadzkich połoninach trwa jesienny najazd turystyczny, warto poszukać jakiejś spokojniejszej alternatywy. Jednak z uwagi na dużą lesistość niewiele niżej położonych pasm oferuje tak rozległe widoki. Do takich wyjątków należy pasmo Oratyku nad Krościenkiem.

Nowosielce alias Seńkowa

Ze Słownika geograficznego Królestwa Polskiego: Nowosielce Kozickie alias Seńkowa, wieś w powiecie dobromilskim, 21 km. na zach. od Dobromila, 16 km. na płd.-płd.-wsch. od Birczy, 2 km. na płd.-wsch. od urz. poczt. w Wojtkowej. Na płn.-zach. leży Trzcianiec, na płn.-wsch. Wojtkowa, na płd-wsch. Wojtkówka, na płd.-zach. Ropienka w pow. liskim. Wzdłuż granicy płd.-zach. ciągnie się lesiste pasmo górskie Chwaniów od płn.-zach. na płd.-wsch. (ze szczytem 654 m. na płd.). 

Jureczkowa - słone źródła i paskudni Austriacy

Sól kruszcowa i sól warzona

W różnych opracowaniach i  przewodnikach turystycznych często można spotkać się ze stwierdzeniem, że austriackie władze Galicji w okresie rozbiorów  zasypywały słone źródła, lub przynajmniej zabraniały czerpania słonej wody wprowadzając monopol solny.  Te stwierdzenia obarczone są według mnie sporymi nieścisłościami. Błędy te są jednak na tyle powszechne, że pozostaje chyba jedynie jak mówią Austriacy Erzähl’s im Salzamt (poskarżyć się w urzędzie solnym klik>)

Park Pod Dębami - puszcza czy paryja?

Jeśli nieprawda o przyrodzie zostanie raz puszczona w ruch (…), z powodu używania takiej opinii w porównaniach i ozdobach retorycznych nigdy nie zostaje odwołana

„Odrzucony obraz” Clive Staples Lewis (cytując Francisca Bacona)

Park Pod Dębami część leśna

Park Pod Dębami w Ustrzykach Dolnych składa się z dwóch części. Jedna kulturalna i ucywilizowana ze sceną imprezową, brukowanymi alejkami, placykami, ławeczkami, siłownią na otwartym powietrzu, placem zabaw i rowerowym torem pumptrackowy. Jej widok możemy śledzić  w czasie rzeczywistym przez internetową kamerkę klik>

Krościenko - tak daleko od Aten

W 1949 roku po zakończeniu wojny domowej w Grecji Polska przyjęła około 14 tysięcy Greków i Macedończyków popierających partyzantkę Demokratycznej Armii Grecji i Komunistyczną Partię Grecji. 

Bunkier X w Załużu

22 czerwca 1941 roku dwie armie, które we wrześniu 1939 roku zgodnie podzieliły drugą Rzeczpospolitą w myśl paktu Ribbentrop-Mołotow, w końcu wzięły się za łby. Koniec przyjaźni hitlerowskiej III Rzeszy i stalinowskiego ZSRR zapoczątkował atak na linię nomen omen Mołotowa, której bunkry do dziś widzimy w naszym regionie. 

Koniec przyjaźni - Niemcy przejmują części pomnika Lenina, który miał stanąć na Placu na Bramie
 Przemyśl, czerwiec lub lipiec 1941 rok, źródło NAC

Rezerwat Polanki albo o estetyce lasu

Rezerwat Polanki znajdujący się w pobliżu Sanoka to wbrew pozorom nie kolejny podmiejsko-parkowy rezerwacik tłumnie odwiedzany co niedziela przez spacerowiczów.

Tyrawa prawdziwie Solna

Kontynuując solny temat, na zaproszenie doktora Marcina Dębca >klik udałem się niedawno spenetrować teren Tyrawy Solnej, gdzie archeolog ten prowadzi od kilku lat badania nad solowarstwem w epoce brązu >klik.

Dzienniki storczykowe

24 kwietnia, Ropienka - podkolan biały (Platanthera bifolia)

Romantycy i heavymetalowcy pod Kamieniem Leskim

Nad skały, lasy, Karpatów zakręty,
Przepędza chmura jak żagiel rozpięty;
Nad chmurą orzeł, rozparty w pół kręga,
Ziemię wejrzeniem skróś ciemnoty sięga:
Kroplą jeziora, nitką każda rzeka,
Grudką mu góry zdają się z daleka;
Widzi i gwiazdę rzuconą w urwisko,
Gwiazdę, gwiazdeczkę, tam nizko, tak nizko,
Jak gdyby ziemia w szczelinę rozpadła
Światło Inkasów w Karpaty przekradła.
A tą gwiazdeczką szerokie ognisko,
Zewsząd daleko, miga zawsze blizko;
Nigdy tam, w deszczów największej ulewie,
I jedna kropla niespłynie po drzewie,
Nigdy tam bagno niewysycha na dnie,
Nigdy tam promień słoneczny niepadnie ,
Nigdy noc czarna nieroztoczy skrzydła.
Otchłań pod światem, okropna, obrzydła.