W 2025 roku odwiedziłem miejsce, które kusiło mnie odkąd Miejska Biblioteka Publiczna w Sanoku opublikowała w wersji cyfrowej kolekcję archiwalną rodziny Wiktorów z Wiatrowic herbu Brochwicz – jednego z najznamienitszych rodów Ziemi Sanockiej. Rodzina Wiktorów związana z Ziemią Sanocką od ponad 200 lat, posiadała w tym regionie kilka majątków ziemskich m.in. w Zarszynie, Woli Sękowej, Nowotańcu, Niebocku. Czytelnicy tego bloga z pewnością pamiętają, że Wiktorowie posiadali również folwark w mojej rodzinnej miejscowości Nowej Wsi Czudeckiej. Sanocka kolekcja zawiera m in. obszerne prace o tematyce łowieckiej Stefana Wiktora (ur. 1883- zmarłego po 1953 roku), syna Adama Wiktora (1847-1907), właściciela majątku w Wujskiem i Załużu. Najcenniejszą dla mnie jest kolekcja 7 albumów fotograficznych dokumentujących życie rodzinne Wiktorów z lat 1884-1963 oraz odwiedzane przez nich miejsca.
 |
| Kapliczka w Załużu Album V (Brzozowiec, Janów, Jasionów, Lesko, Lwów, Olszanica, Słonne, Stefkowa, Wietrzna, Załuż) : 1937-1939 |
Album zawiera miedzy innymi kilka fotografii neobarokowej kaplicy grobowej wybudowanej w 1880 r. przez ówczesnego właściciela Załuża Adama Wiktora, około 400 m na zachód od dworu, na lekkim wzniesieniu. Kaplica położona na bezdrzewnym zboczu nad linią kolejową Zagórz-Chyrów, pełniła funkcję pierwszej świątyni rzymsko‑katolickiej w Załużu oraz była miejscem pochówku rodziny Wiktorów. Niewielkie wnętrze mieściło kilkunastu wiernych, jednakże ludzie w czasie różnych uroczystości, takich jak majówki, czy rezurekcje, gromadzili się wokół kaplicy. Służyła jako obiekt liturgiczny do 1931 roku, kiedy to w Załużu wybudowano kościół. Jaka relacja łączyła rodzinę Wiktorów z Załuża z "moimi" Wiktorami z Nowej Wsi? Na podstawie dostępnych źródeł genealogicznych Adam Wincenty Wiktor z Załuża (1847–1907) oraz Józef Wiktor z Nowej Wsi Czudeckiej (1896–1972) posiadali wspólnego dziadka i babkę.
Euzebiusz Tomasz WIKTOR z Wiatrowic h. Brochwicz
(1785–1860)
x
Joanna GRODZICKA z Grodziska h. Łada
(ur. ok. 1790)
├── Jakub Maurycy Apolinary WIKTOR z Wiatrowic
│ (1814–1887)
│ x Wincentyna Apolonia Zatorska h. Ślepowron
│ │
│ └── Adam Wincenty WIKTOR z Wiatrowic (Załuż)
│ (1847–1907)
│
└── Józef Teodozy Teodor WIKTOR z Wiatrowic
(1817–1854)
│
└── Józef WIKTOR z Wiatrowic
(1854–1899)
x Maria hr. ŁOŚ z Grodkowa i Januszowic h. Dąbrowa
│
└── Józef WIKTOR z Wiatrowic (Nowa Wieś Czudecka)
(1896–1972)
W podpiwniczeniu kaplicy znajduje się 8 wnęk trumiennych na dwóch kondygnacjach. Spoczywały w nich ciała m.in. Adama Wiktora, Olgi Wiktor z Żurawskiej, Heleny Pędreckiej z Jabłońskich i prawdopodobnie żony Jakuba Wiktora.
Podczas II wojna światowej w okresie okupacji sowieckiej Załuż był w strefie przygranicznej, a po sąsiedzku wybudowano dwa bunkry tzw. „Linia Mołotowa”. Sowieccy żołnierze jak to mieli w zwyczaju poszukiwali w grobowcu kosztowności, a "przy okazji" zbezcześcili pochowane szczątki.
W 1944 r. podczas działań frontowych ostrzał niemiecki uszkodził kaplicę, niszcząc sklepienie. W późniejszym okresie, wysadzenie bunkrów i wandalizm doprowadziły do dalszych dewastacji. Obecnie na skutek braku zadaszenia i porostu krzewów zniszczenia postępują.
Okoliczny teren jest także mocno zarośnięty. Chociaż do ruin kaplicy prowadzi odkrzaczona ścieżka, najlepszym okresem na odwiedziny i fotografowanie jest pora bezlistna.
Po sąsiedzku można też obejrzeć szczątki umocnień „Linii Mołotowa”: schron do ognia czołowego (PDOT) numer GB Kriepost: 08-ZA-03 oraz schron do ognia bocznego - półkaponiera (OPPK) numer GB Kriepost: 08-ZA-04
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz